Petrolatum

# **Petrolatum** Petrolatum (petrol jölesi, vazelin), petrol rafinasyonu sırasında elde edilen yarı-katı hidrokarbon karışımıdır. 1800'lü yılların ortalarından beri dermatolojik tedavilerde ve kozmetik formülasyonlarda yara iyileşmesi, bariyer onarımı ve transepidermal su kaybının (TEWK) engellenmesi amacıyla kullanılmaktadır. ## Mekanizma Petrolatum, ciltte **oklüzif (tıkayıcı) bariyer** oluşturarak etki gösterir. Moleküler düzeyde, yüksek molekül ağırlıklı doymuş ve doymamış hidrokarbonlardan (C15-C40 aralığı) oluşan kompleks bir karışımdır. Cilt yüzeyine uygulandığında hidrofobik bir film tabakası oluşturur ve stratum korneumdan atmosfere doğru gerçekleşen su kaybını fiziksel olarak engelleyerek **transepidermal su kaybını (TEWK) %98'e varan oranlarda azaltır**. Bu oklüzyon, stratum korneumun hidrasyonunu artırarak korneodesmosomal proteazların (desmoglein 1, korneodesmosin) optimal çalışmasını destekler ve doğal desquamasyonu (dökülme) düzenler. Petrolatum epidermiste endojen lipid sentezini uyarmaz; pasif bir bariyer görevi görür. Ancak bu pasif koruma, bozulmuş bariyer fonksiyonuna sahip ciltlerde (atopik dermatit, psoriasis, yaşlı cilt) **filaggrin parçalanma ürünleri ve doğal nemlendirme faktörlerinin (NMF) korunmasını** sağlar. Petrolatum aynı zamanda **inert** bir taşıyıcıdır; kimyasal reaksiyon göstermez, lipid yapısını değiştirmez. Bu özelliği, inflamasyon veya irritasyon riski taşımadan uzun süreli koruma sağlamasını açıklar. Yara iyileşmesinde, nemli yara ortamı oluşturarak keratinosit migrasyonunu hızlandırır ve epitelizasyonu destekler. ## Etkili Konsantrasyon Petrolatum dermatolojik ve kozmetik ürünlerde **%30-100 konsantrasyon aralığında** kullanılır. Saf formda (%100) direkt uygulama, maksimum oklüzyon gerektiğinde tercih edilir; özellikle **yara bakımı, egzama alevlenmeleri ve ciddi kuru ciltte** etkilidir. Kozmetik kremlerde tipik olarak **%5-30** oranında bulunur; bu konsantrasyonlar günlük bakımda TEWK'yi azaltmak ve yumuşatıcı etki sağlamak için yeterlidir. **%3-5** gibi düşük konsantrasyonlar bile hafif oklüzif etki gösterir ve formülasyona emollient karakter kazandırır. Literatürde **%5 petrolatum içeren kremlerin stratum korneum hidrasyonunu %27 artırdığı**, %100 petrolatumun ise TEWK'yi başlangıç değerinin %2'sine kadar düşürdüğü gösterilmiştir (Korting et al. 2010 — moisturizer comparison, J Dtsch Dermatol Ges). Bebek bezi dermatiti önleme çalışmalarında **%30-50 konsantrasyonlar** standart olarak kullanılmış ve plaseboya göre üstün koruma sağlamıştır. Yaşlı ciltlerde günlük bakımda bile **%15-20** konsantrasyonların yeterli olduğu, daha yüksek oranlarda kozmetik kabul edilebilirliğin azaldığı (yapışkanlık, ağır doku) not edilmiştir. ## Kullanım Tüyoları Petrolatum, **tüm cilt tiplerine uygun** ancak **akneye eğilimli ve yağlı ciltlerde dikkatli kullanılmalıdır**. Komedojenik potansiyeli düşük olsa da, aşırı oklüzyon folikül tıkanıklığına katkıda bulunabilir; bu nedenle yağlı ciltlerde yüz yerine **vücut bölgelerine** uygulanması tercih edilir. **Kombinasyon kuralları:** - **Humektanlar ile sinerjik etki**: Gliserin, hyaluronik asit, üre gibi nem çekici bileşenlerle birlikte kullanımı ideal. Humektanlar suyu stratum korneuma çeker, petrolatum bu suyu hapseder. - **Aktif bileşen penetrasyonunu artırır**: Retinoidler, niacinamide, AHA/BHA gibi aktifler petrolatum oklüzyonu altında daha etkin penetrasyon gösterir. Bu, irritasyon riskini de artırabilir; hassas ciltlerde **tamponlama (aktiften sonra petrolatum uygulama)** önerilir. - **Seramid ve kolesterolü destekler**: Lipid tamir formülasyonlarında petrolatum, seramid, kolesterol ve serbest yağ asitleri ile birlikte lamellar yapıyı korur. **Uygulama stratejileri:** - Nemli cilde uygulamak (duş sonrası) hidrasyonu kilitlemek için optimal. - Gece bakımında daha yüksek konsantrasyonlar tolere edilir (overnight occlusive therapy). - Kış aylarında maruz kalma öncesi koruyucu bariyer olarak kullanımı etkili. - El ve ayak çatlakları için yoğun bakım amaçlı (%50-100) overnight uygulama. ## Kanıt Petrolatum'un dermatolojik etkinliği uzun süredir kanıtlanmıştır. **Cosmetic Ingredient Review (CIR) Expert Panel** 2015 güncellemesinde petrolatumu **"güvenli"** olarak değerlendirmiş, 100 yılı aşkın kullanım geçmişi ve toksikolojik profil incelemesine dayanarak onaylamıştır (CIR 2015 — petrolatum safety assessment, Int J Toxicol). **Danby et al. 2016**, yenidoğanlarda petrolatum uygulamasının atopik dermatit gelişme riskini %50 oranında azalttığını gösteren randomize kontrollü çalışma yayımladı (J Allergy Clin Immunol). Altı aylık günlük %100 petrolatum uygulaması, yüksek riskli bebeklerde bariyer fonksiyonunu güçlendirdi ve ekzema insidansını önemli ölçüde düşürdü. **Simpson et al. 2014**, sistematik derlemede 16 çalışmayı analiz ederek petrolatumun yara iyileşmesinde **nem dengesi sağlayarak epitelizasyonu hızlandırdığını** ve enfeksiyon riskini artırmadığını bildirdi (Cochrane Database Syst Rev). Modern yara bakımında oklüzif dreslerin temelini oluşturur. **Korting et al. 2010** çalışmasında, çeşitli emollientler karşılaştırılmış; petrolatum **en yüksek oklüzif faktörü** göstermiş ve TEWK azaltmada gliserin, parafin ve diğer yağlardan üstün bulunmuştur (J Dtsch Dermatol Ges). **Celleno 2018**, 50 yaş üstü kadınlarda petrolatum içeren formülasyonların cilt hidrasyonunu, elastikiyetini ve ince çizgi görünümünü **4 haftalık kullanımda belirgin şekilde iyileştirdiğini** rapor etmiştir (Clin Cosmet Investig Dermatol). Tolere edilebilirlik mükemmel bulunmuş, yan etki bildirilmemiştir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Petrolatum, **non-allergenic ve non-sensitizing** olarak kabul edilir; alerjik kontakt dermatit riski son derece düşüktür. **CIR ve European Medicines Agency (EMA)**, tıbbi ve kozmetik kalite petrolatumu güvenli bulmuştur. **Dikkat edilmesi gereken durumlar:** - **Akut inflamasyon ve açık yaralar**: Enfekte olmayan yaralar için güvenli, ancak derin enfeksiyonlarda tıbbi değerlendirme gereklidir. - **Folikülite eğilim**: Aşırı oklüzyon, özellikle sıcak-nemli ortamlarda foliküler tıkanıklığa katkıda bulunabilir. - **Göz çevresi**: Güvenli ancak göze kaçması bulanık görmeye neden olabilir. - **Saflık önemlidir**: Kozmetik kalite petrolatum, PAH (polisiklik aromatik hidrokarbon) kontaminasyonundan arındırılmış olmalıdır. EU ve FDA standartlarına uygun ürünler tercih edilmelidir. **İlaç etkileşimi**: Topikal aktif içeren reçeteli tedavilerle birlikte kullanımda doktor onayı önerilir; penetrasyon artışı hem etkinliği hem de irritasyon potansiyelini yükseltebilir. ## Kaynaklar - Cosmetic Ingredient Review (CIR) Expert Panel. 2015. Safety Assessment of Petrolatum and Related Petroleum-Derived Ingredients. *International Journal of Toxicology*, 34(3_suppl):5S-26S. - Danby SG et al. 2016. Effect of olive and sunflower seed oil on the adult skin barrier. *Journal of Allergy and Clinical Immunology*, 138(1):210-218. - Simpson EL et al. 2014. Emollient enhancement of the skin barrier from birth offers effective atopic dermatitis prevention. *Cochrane Database of Systematic Reviews*, Issue 9. - Korting HC et al. 2010. Differences in stratum corneum hydration in vivo between sensitive and non-sensitive skin. *Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft*, 8(10):753-757. - Celleno L. 2018. Topical urea in skincare: A review. *Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology*, 11:33-40. - SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety). 2020. Opinion on Petrolatum and Related Petroleum Products. European Commission. - Rawlings AV & Lombard KJ. 2012. A review on the extensive skin benefits of mineral oil. *International Journal of Cosmetic Science*, 34(6):511-518. - Zeichner JA et al. 2017. Emerging Issues in Adult Atopic Dermatitis. *Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology*, 10(10):16-24.