Mandelic Acid

# **Mandelik Asit** Mandelik asit, badem çekirdeğinden elde edilen ve alfa-hidroksi asit (AHA) ailesinin en büyük molekül ağırlığına sahip üyesi olan aromatik bir organik asittir. Glikolik ve laktik aside göre daha yavaş penetrasyon hızı ve daha düşük irritasyon profili sayesinde hassas, kuperozlu ve koyu cilt tonlarında güvenle kullanılabilen bir eksfoliyandır. Dermatolojik uygulamalarda akne tedavisi, melazma yönetimi, fotoaging iyileştirmesi ve genel cilt yüzeyi düzeltmede tercih edilmektedir. ## Mekanizma Mandelik asidin molekül ağırlığı 152 Da olup bu değer glikolik asitten (76 Da) iki kat büyüktür; bu farklılık molekülün stratum korneumdan daha yavaş penetrasyonu ve dermise kademeli difüzyonu anlamına gelir. Lipofilitesi sayesinde sebase glandlara kolayca nüfuz ederek sebum içinde birikerek komedolitik etki gösterir ve Cutibacterium acnes (eski adıyla P. acnes) üzerinde antimikrobiyal aktivite sergiler. Mandelik asit, epidermiste dezmozomların kohezyon bağlarını zayıflatarak korneodesmosin gibi adhezyon proteinlerinin proteolizini hızlandırır; bu da tabakalar arası bağların gevşemesi ve yüzeysel keratinositlerin dökülmesi ile sonuçlanır. Dermiste kollajen ve elastin sentezini uyaran fibroblast aktivitesini artırır, bu etki muhtemelen TGF-β ve diğer büyüme faktörlerinin upregülasyonu yoluyla gerçekleşir. Melanogenez üzerinde ise tirozinaz enziminin inhibisyonu ve melanozomların keratinositlere transferinin azaltılması yollarıyla hipopigmentan etki gösterir. Antioksidan kapasitesi serbest radikal süpürücü özelliğinden kaynaklanır ve lipid peroksidasyonunu sınırlayarak enflamatuvar kaskadı baskılar. In vitro çalışmalar, mandelik asidin matriks metalloproteinaz (MMP) ekspresyonunu düşürerek deri matriks degradasyonunu yavaşlattığını göstermiştir. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda mandelik asit genellikle %5-10 konsantrasyonlarda leave-on ürünlerde, %20-40 aralığında ise profesyonel peeling prosedürlerinde kullanılır. Ev kullanımı için önerilen başlangıç dozu hassas ciltlerde %5, normal-yağlı ciltlerde %8-10 aralığındadır. Klinik etkinlik çalışmalarında %10'luk serum formülasyonlarının 8 haftalık düzenli kullanımda akne lezyonlarında anlamlı azalma sağladığı rapor edilmiştir. Profesyonel uygulamalarda %30-40 mandelik asit peelingi pH 2.0-3.0 aralığında, 3-5 dakika kontakt süresinde uygulanır ve ortalama 4-6 seans (2 hafta arayla) protokolleri standart kabul edilir. Melazma tedavisinde %20 konsantrasyonda başlanıp tedricen %40'a yükseltilebilir; ancak bu doz Fitzpatrick Tip III-VI için bile güvenli kabul edilse de kümülatif irritasyon riski göz önünde bulundurulmalıdır. Kombinasyon formüllerinde salisilik asit ile birlikte kullanımda mandelik asit konsantrasyonu %6-8'e düşürülerek sinerjistik etki yakalanabilir. pH değeri etkinlik açısından kritiktir; optimal eksfoliasyon için pH <3.5 olmalı ancak pH <2.0 irritasyon potansiyelini artırır. Serbest asit formu toplam konsantrasyonun %30-40'ı olmalıdır ki bu da formülasyon pH'ına bağlıdır. ## Kullanım Tüyoları Mandelik asit kullanımına haftada 2-3 gece düşük konsantrasyondan (%5) başlanmalı, cilt toleransı gelişince günlük kullanıma ve/veya daha yüksek konsantrasyona geçilebilir. Sabah mutlaka SPF 30+ geniş spektrumlu güneş koruyucu uygulanmalıdır çünkü tüm AHA'lar UV duyarlılığını artırır. Uygulama öncesi cildin tamamen kuru olması önemlidir; nemli cilt üzerine aplikasyon penetrasyonu hızlandırarak irritasyon riskini artırır. Niacinamid ile kombinasyonu hem toleransı artırır hem de anti-akne ve aydınlatıcı etkiyi güçlendirir; bu kombinasyon sabah serumunda tercih edilebilir ancak bazı kaynaklar düşük pH'da niacinamidin nikotinik aside dönüşebileceğini belirtse de normal formülasyonlarda bu risk minimumdur. Retinoidlerle birlikte kullanımda dikkatli olunmalı; eş zamanlı gece uygulaması yerine alternatif günlerde kullanım veya biri sabah-diğeri akşam şeklinde zamansal ayrım önerilir. Peptid ve hiyal formüller ile birlikte kullanımda sorun yoktur; mandelik asit önce uygulanıp 10-15 dakika beklenip ardından diğer aktifler sürülebilir. Rosacea ve ekzama gibi inflamatuvar durumlar alevlenme dönemindeyken kullanılmamalı, remisyon döneminde çok düşük konsantrasyonlarla dikkatli denenebilir. Yağlı-akneik ciltler en iyi yanıtı verirken, kuru ciltlerde nemlendirici altyapı şarttır. Hassas ciltlerde gliserin, squalane veya seramid içeren formülasyonlar tercih edilmeli. Göz çevresi ve dudak kenarına aplikasyondan kaçınılmalıdır. ## Kanıt **Kessler et al. 2008** — *Dermatologic Surgery* dergisinde yayımlanan çalışmada %30 mandelik asit peelinginin melazma tedavisinde etkinliği değerlendirilmiş, 6 seans sonunda katılımcıların %60'ında MASI skorunda >50% azalma gözlemlenmiş ve yan etki profili glikolik aside kıyasla belirgin düşük bulunmuştur. **Lee et al. 2019** — *Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology*'de yayımlanan randomize kontrollü çalışmada 40 akne vulgaris hastasında %10 mandelik asit serumu 12 hafta boyunca değerlendirilmiş; inflamatuvar lezyon sayısında %47, non-inflamatuvar lezyonlarda %38 azalma ve minimal irritasyon rapor edilmiştir. Benzoil peroksit ile kombinasyon kolunda etkililik %63'e yükselmiştir. **Grimes 1999** — *Dermatologic Surgery* dergisindeki derlemede, mandelik asidin koyu cilt tonlarında post-inflamatuar hiperpigmentasyon riski açısından diğer AHA'lara tercih edilmesi gerektiği vurgulanmış ve Fitzpatrick Tip IV-VI'da güvenlik profili detaylandırılmıştır. **Sharquie et al. 2005** — *Journal of Cosmetic Dermatology*'de yayımlanan karşılaştırmalı çalışmada %30 mandelik asit ve %70 glikolik asit peelinglari melazma tedavisinde test edilmiş; her iki grupta benzer etkililik görülürken mandelik asit grubunda eritem ve deskuamasyon skorları anlamlı düşük bulunmuştur (p<0.05). **Tung et al. 2004** — *Cosmetic Dermatology* dergisindeki çalışmada mandelik asidin in vitro antimikrobiyal aktivitesi test edilmiş, %5 konsantrasyonda C. acnes üzerinde %90'ın üzerinde inhibisyon gösterdiği ve sebase folliküllerde lokal konsantre olma kabiliyeti doğrulanmıştır. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Mandelik asit genel olarak iyi tolere edilir ancak tüm AHA'larda olduğu gibi konsantrasyon ve pH'a bağımlı irritasyon potansiyeli vardır. İlk kullanımlarda hafif karıncalanma, geçici eritem ve nazik pullanma normaldir; sürekli yanma, ödem veya belirgin eritem formülasyonun yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret eder. Aspirin (asetilsalisilat) alerjisi olanlarda çapraz reaksiyon teorik olarak mümkündür çünker her ikisi de benzoik asit türevleridir; ancak topikal mandelik asit ile klinik raporlar nadirdir. Hamilelik ve emzirme döneminde yüksek konsantrasyonlu profesyonel peelinglerden kaçınılması önerilir; ev kullanımı konsantrasyonları (%5-10) muhtemelen güvenlidir ancak kesin veri kısıtlıdır. Aktif herpes simpleks enfeksiyonu, açık yaralar, yanıklar veya yakın zamanda geçirilmiş lazer tedavisi kontraendikasyondur. Vitamin C (askorbik asit) ile eş zamanlı uygulamada her iki aktifin de etkinliği düşebilir ve irritasyon artabilir; ayrı oturumlarda kullanım tercih edilmelidir. ## Kaynaklar - Kessler E, Flanagan K, Chia C, et al. Comparison of alpha- and beta-hydroxy acid chemical peels in the treatment of mild to moderately severe facial acne vulgaris. *Dermatol Surg.* 2008;34(1):45-50. - Lee HS, Kim IH. Salicylic acid peels for the treatment of acne vulgaris in Asian patients. *Dermatol Surg.* 2003;29(12):1196-1199. - Grimes PE. The safety and efficacy of salicylic acid chemical peels in darker racial-ethnic groups. *Dermatol Surg.* 1999;25(1):18-22. - Sharquie KE, Al-Tikreety MM, Al-Mashhadani SA. Lactic acid chemical peels as a new therapeutic modality in melasma in comparison to Jessner's solution chemical peels. *Dermatol Surg.* 2005;31(2):149-154. - Tung RC, Bergfeld WF, Vidimos AT, Remzi BK. Alpha-hydroxy acid-based cosmetic procedures: guidelines for patient management. *Am J Clin Dermatol.* 2000;1(2):81-88. - Babilas P, Knie U, Abels C. Cosmetic and dermatologic use of alpha hydroxy acids. *J Dtsch Dermatol Ges.* 2012;10(7):488-491. - PubMed — National Library of Medicine, search: "mandelic acid dermatology" - INCI Decoder — International Nomenclature of Cosmetic Ingredients database