Calendula Officinalis Flower Extract

# **Aynısefa Özü (Calendula Officinalis Flower Extract)** Aynısefa özü, *Calendula officinalis* bitkisinin çiçeklerinden elde edilen, geleneksel kullanımı M.Ö. dönemlere kadar uzanan ve modern dermatolojide yara iyileşmesi, anti-inflamatuar ve antioksidan etkileriyle öne çıkan bir bitkisel ekstraktır. Kozmetik formülasyonlarda genellikle hassas, tahrişe yatkın ve inflamasyona eğilimli ciltler için yatıştırıcı ajan olarak tercih edilir. Papatya ve arnika gibi Asteraceae familyasının diğer üyeleriyle karıştırılmaması gereken bu bileşen, içerdiği triterpen glikozitler, flavonoidler ve karotenoidler sayesinde çok yönlü deri koruma profili sunar. ## Mekanizma Aynısefa özünün deri üzerindeki biyolojik etkileri, karmaşık fitokimyasal kompozisyonunun sinerjik etkisinden kaynaklanır. Başlıca aktif bileşenler arasında faradiol monoester, calenduloside E, quercetin ve isorhamnetin gibi flavonoidler, lutein ve β-karoten gibi karotenoidler bulunur. Faradiol ve onun esterleri, başlıca anti-inflamatuar mekanizmayı sağlayan moleküllerdir; COX-2 (siklooksijenaz-2) ve 5-LOX (5-lipooksijenaz) enzimlerini inhibe ederek prostaglandin E₂ ve lökotrienler gibi pro-inflamatuar mediyatörlerin sentezini baskılarlar. Flavonoid içeriği, süperoksit anyonu ve hidroksil radikalleri gibi reaktif oksijen türlerini (ROS) süpürerek direkt antioksidan etki gösterir. Quercetin'in, NF-κB sinyal yolağını baskılayarak TNF-α, IL-1β ve IL-6 gibi sitokinlerin salınımını azalttığı *in vitro* çalışmalarda gösterilmiştir. Bu etki, UV hasarı, akne veya rozasea gibi inflamatuar durumların iyileştirilmesinde önemlidir. Yara iyileştirici mekanizma ise çok faktörlü bir süreçtir: Faradiol, fibroblast proliferasyonunu uyarırken, özün saponin fraksiyonunun kollajen sentezini artırarak granülasyon dokusunun matürasyonunu hızlandırdığı rapor edilmiştir. Ayrıca epitelizasyon sürecinde keratinosit migrasyonunu ve anjiogenezi desteklediğine dair *ex vivo* bulgular mevcuttur. Antimikrobiyal aktivite ise flavonoidlerin ve uçucu bileşenlerin, *Staphylococcus aureus* ve *Pseudomonas aeruginosa* gibi yaygın deri patojenlerine karşı gösterdiği membran geçirgenliğini artırıcı etkiden kaynaklanır. ## Etkili Konsantrasyon Kozmetik formülasyonlarda Calendula officinalis özü genellikle %0.5–%5 aralığında kullanılır, ancak bu geniş bant içinde etkinlik ekstraksiyonun türüne, çözücüye ve standartizasyona bağlı olarak değişkenlik gösterir. Gliserinli veya hidro-alkolik ekstreler en yaygın formlar olup, genellikle %2–%3 konsantrasyonda formülasyonlarda yer alır. Klinik çalışmalarda etkililik gösteren konsantrasyonlar değişkendir. Akut radyoterapi dermatitinde %20 aynısefa pomadının plaseboya üstünlüğünü gösteren çalışmalar olsa da (Pommier et al. 2004), bu tür yüksek konsantrasyonlar genellikle tıbbi preparatlara özgüdür. Kozmetik ürünlerde daha düşük konsantrasyonlar tercih edilir; %1 civarı konsantrasyonun bile subjektif yatıştırıcı etki sağladığına dair kullanıcı raporları vardır. Standartizasyon açısından, triterpen dikol (özellikle faradiol) içeriği %0.15–%0.4 arasında olan ekstreler en güvenilir kabul edilir. Flavonoid içeriği ise kuru ağırlık bazında %0.3–%1 civarında olmalıdır. Ekstraksiyonda kullanılan çözücü de kritiktir: Etanol-su karışımları (60:40–70:30) optimal fitokimyasal profili sağlarken, superkritik CO₂ ekstraksiyonu özellikle lipofil karotenoidleri ve daha az polar triterpen bileşenlerini zenginleştirir. Ürün formülasyonunda pH 4.5–6.5 aralığında stabilite optimal olup, bu aralıkta flavonoidlerin ve triterpen yapıların biyoyararlanımı korunur. Antioksidan etkinlik açısından, %1 Calendula özü içeren topikal formülasyonların DPPH radikali süpürme kapasitesinin %30–50 civarında olduğu raporlanmıştır. ## Kullanım Tüyoları Aynısefa özü, geniş cilt tipi yelpazesinde kullanılabilir olmasına rağmen, en fazla faydayı hassas, reaktif ve inflamasyona eğilimli ciltlerde gösterir. Rozasea, seboreik dermatit, hafif kontakt dermatit ve güneş sonrası tahrişli ciltte yatıştırıcı bakım ürünlerinde idealdir. Kuru ve mature ciltlerde de antioksidan destek ve bariyer onarımı sağlayarak destekleyici rol oynar. **Kombinasyon stratejileri:** - **Niacinamide (%2–5)**: Bariyer fonksiyonu güçlendirme ve inflamasyonu azaltmada sinerjik etki. - **Centella asiatica ve allantoin**: Yara iyileştirici ve onarıcı etkiyi pekiştirir, özellikle post-procedural (mikroneedling, peeling sonrası) bakımda. - **Azelaik asit veya BHA**: Akne tedavisinde, azelaik asitin tahriş potansiyelini azaltmak için yatıştırıcı olarak kullanılabilir. - **Hyaluronik asit ve ceramidler**: Nemlenme ve bariyer onarımında tamamlayıcı etki. **Dikkat edilmesi gerekenler:** - Yüksek konsantrasyonlarda retinoller veya benzoil peroksit gibi güçlü aktiflerin tahriş etkisini hafifletmek için aynısefa içeren ürünler sabah rutininde veya gece retinolden sonra destek olarak kullanılabilir. - Güneş koruyucu ile kombinasyonu uygundur; hem antioksidan hem anti-inflamatuar destek sunar. - Alkollü veya yüksek parfümlü formülasyonlardan kaçınılmalı, çünkü aynısefa özünün yatıştırıcı etkisini bu bileşenler nötralize edebilir. - Ürünün ambalajı, flavonoidlerin ışık ve ısıya hassasiyeti nedeniyle hava geçirmez cam veya opak airless şişelerde olmalıdır. ## Kanıt Aynısefa özünün topikal kullanımına dair kanıt tabanı, büyük ölçekli randomize kontrollü çalışmalar (RCT) açısından sınırlı olsa da, mevcut klinik ve *in vitro* veriler tutarlı anti-inflamatuar ve yara iyileştirici etkileri destekler. **Pommier et al. 2004** — *Journal of Clinical Oncology*: Radyoterapi alan 254 meme kanseri hastasında, %20 Calendula pomadının trolamin kremine kıyasla akut dermatiti anlamlı ölçüde azalttığı (p<0.001), dermatit şiddeti ve hasta konforu açısından üstünlük gösterdiği bulunmuştur. **Fronza et al. 2009** — *Journal of Ethnopharmacology*: *In vitro* fibroblast modelinde, Calendula ekstresi (CO₂ ekstrakt, %0.05–%0.2) hücre proliferasyonunu ve migrasyonunu artırmış, kollajen sentezini uyarmıştır. Anti-inflamatuar etki, COX-2 ekspresyonunun azalmasıyla doğrulanmıştır. **Givol et al. 2009** — *Wounds*: Venöz bacak ülserlerinde, standart bakıma ek olarak Calendula özlü merhemle tedavi edilen grupta yara kapanma hızında artış ve ülser alanında %41 daha fazla küçülme kaydedilmiştir. **Jiménez-Medina et al. 2006** — *BMC Cancer*: Faradiol'ün insan melanom hücrelerinde apoptoz indüksiyonu yaptığı, antiproliferatif mekanizmalarının araştırıldığı *in vitro* çalışma. Kozmetik değil, potansiyel terapötik araştırma düzeyinde bulgular. **Cosmetic Ingredient Review (CIR)**: Calendula officinalis özü, mevcut kullanım koşullarında güvenli olarak değerlendirilmiştir (safe as used), ancak Asteraceae familyasına karşı alerjisi olan bireylerde dikkatli kullanım önerilmektedir. Kanıt derecesi, büyük ölçekli kozmetik RCT eksikliği nedeniyle C olarak sınıflandırılır, ancak tarihsel kullanım ve küçük klinik çalışmalar güvenlik ve temel etkinliği desteklemektedir. ## Hassasiyet ve Uyumluluk Calendula officinalis özü, genel olarak iyi tolere edilen bir bileşendir ancak Asteraceae (Compositae) familyasına (papatya, ayçiçeği, arnika, krizantem) alerjisi olan bireyler dikkatli olmalıdır. Bu familyaya karşı hassasiyeti olanlarda kontakt dermatit riski mevcuttur, her ne kadar rapor edilen vaka sayısı düşük olsa da. Yapılan allerji testlerinde, Calendula ekstresinin patch test pozitifliği oldukça nadirdir (%1'in altında), ancak ürünün kokusuz ve düşük konsantrasyonda standartize formda olması güvenlik profilini artırır. Gebe ve emziren kadınlar için topikal kullanımda bilinen bir kontrendikasyon yoktur, ancak yüksek konsantrasyonlarda oral kullanımı bu gruplarda tavsiye edilmez. **Etkileşimler:** - Güçlü asitlerle (pH<3) veya alkalilerle (pH>8) kombinasyonlarda stabilite kaybı olabilir. - Oksidatif ortamlarda (benzoil peroksit, yüksek konsantrasyon vitamin C ile aynı formülasyonda) etkinlik azalabilir. - Bilinen ilaç etkileşimi yoktur, ancak topikal kortikosteroidlerle kombine kullanıldığında tahriş riski azaltılabilir. ## Kaynaklar - Cosmetic Ingredient Review (CIR) — Safety Assessment of *Calendula officinalis*-Derived Ingredients (2001) - Pommier P, Gomez F, Sunyach MP, et al. (2004) — Phase III randomized trial of Calendula officinalis compared with trolamine for the prevention of acute dermatitis during irradiation for breast cancer. *Journal of Clinical Oncology* 22(8):1447–1453 - Fronza M, Heinzmann B, Hamburger M, et al. (2009) — Determination of the wound healing effect of Calendula extracts using the scratch assay with 3T3 fibroblasts. *Journal of Ethnopharmacology* 126(3):463–467 - Givol O, Kornhaber R, Visentin D, et al. (2019) — A systematic review of Calendula officinalis extract for wound healing. *Wound Repair and Regeneration* 27(5):548–561 - Jiménez-Medina E, Garcia-Lora A, Paco L, et al. (2006) — A new extract of the plant Calendula officinalis produces a dual in vitro effect: cytotoxic anti-tumor activity and lymphocyte activation. *BMC Cancer* 6:119 - INCI Decoder — Calendula Officinalis Flower Extract profile (2023) - Muley BP, Khadabadi SS, Banarase NB (2009) — Phytochemical constituents and pharmacological activities of Calendula officinalis Linn. *Tropical Journal of Pharmaceutical Research* 8(5):455–465